دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

546

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

است . اين وضعيت در نويسندگان سبك هندى دوچندان نامطلوب است . چون تمام هم‌وغم آنها نه صرف مضمون و موضوع ، بلكه وقف تكلفات و تعقيدات شده است . در بعضى از كتب تاريخى و داستانى سبك و شيوه‌اى معتدل برگزيده شد ، امّا حتى در چنين آثارى هم نشانه‌هايى از تباهى زبان و سستى نثر اين دوره پيداست . يكى از مشخصات اين دوره نوشتن داستانهاى منثور بود . البته از وجود داستانهاى فارسى در دوره‌هاى قبل از صفويان سراغ داريم مثل داستان اسكندر ( اين اثر را نبايد با اسكندرنامه‌اى كه در سده پنجم / يازدهم با سبكى شيوا نوشته شده ، اشتباه گرفت ) بختيارنامه ، نه‌منظر ، ابو مسلم‌نامه ، داراب‌نامه ، داستان سمك عيار ، حسن و دل و تعدادى ديگر . در دوره صفويان نوشتن داستان رواج و رونق گرفت و بعضى از داستانهاى مهم پديد آمدند همچون داستان اسكندر يادشده ، طوطىنامه ، رزم‌نامه و ترجمه حماسه‌هاى معروف هند رامايانا و مهابهاراته ، قصه‌هاى هزار گيسو ، طالب پاشازاده و مطلوب ، قصه ارشد و راشد ، اشرف و فيروز وزيرزاده ، شيرين‌نامه ، قصه چهار درويش ، نوش‌آفرين‌نامه ، قصه مريم دختر شاه پرتقال ، قصه هفت سير حاتم طائى و غيره . بعضى از اين رمانسها با سبك و سياقى ساده و مقبول نوشته شده‌اند ، مخصوصا ترجمه رامايانا بوسيله نقيب خان و عبد القادر بدايونى كه با نثرى ماهرانه و سليس و جذاب ترجمه شده است . از دبيران اين دوره كه در دربار صفوى وى يا امپراتوران مغول در هند و راجه‌هاى هندى كار مىكردند ، نمونه‌هايى از سبكى مكاتبه‌اى و منشيانه بدست ما رسيده است . يكى از بزرگترين نويسندگان فن منشيانه ميرزا طاهر وحيد قزوينى ( متوفى 1120 / 9 - 1708 ) بود . او منشى و مورخ شاه عباس دوم و وزير شاه سليمان بود . از او نامه‌هاى چندى در دست است كه كوشيده در آنها كلمات عربى را حذف و واژگان فارسى را جايگزين آنها سازد . ميرزا وحيد يكى از شعراى سبك هندى هم بود . يكى ديگر از آثار منثور اين دوره حبيب السير تأليف غياث الدين خواند مير است كه در سال 941 / 5 - 1534 دار فانى را وداع گفت و يكى از مورخان اواخر دوره تيمورى و آغاز دوره صفوى است ؛ وقايع تاريخ او تا سالهاى پايانى سلطنت شاه اسماعيل كشيده شده است . تذكره شاه طهماسپ صفوى حسب حال شاه طهماسپ فرزند شاه اسماعيل و حاكم ايران از سال 930 / 1524 تا 984 / 1576 است . وقايع سلطنت او همچنين در احسن التواريخ حسن بيك روملو آمده است . عالم‌آراى عباسى تأليف اسكندر بيك منشى ، منشى شاه عباس بزرگ ، وقايع تاريخى را تا پايان زندگى شاه عباس يعنى از سال 958 / 1577 تا 1038 / 1629 ادامه داده و يكى از